Grappige vertaalmissers

Wie in de vertaalbranche werkt, weet één ding zeker: het is nooit saai. Tussen alle perfect verzorgde teksten duiken soms pareltjes op die voor een onverwachte glimlach zorgen. Grappige vertaalmissers komen overal voor. Bij beginnende vertalers, ervaren linguïsten én in machinevertalingen. Ze zijn vaak het gevolg van false friends, dubbelzinnige woorden of simpelweg een moment van onoplettendheid.

Knopen en buttons: hoe context alles verandert

Een van onze favorieten blijft toch wel het verhaal van de knopen. In de scheepvaart is dit een maat voor snelheid (knots in het Engels). Toch kregen wij ooit een vertaling terug waarin knopen vrolijk als buttons werden vertaald. Waarschijnlijk dacht de vertaler dat het schip ook nog een paar mooie jasjes droeg. Het is een klassiek voorbeeld van wat er gebeurt als je een woord zonder context interpreteert.

False friends: je denkt dat je elkaar begrijpt…

Taal zit vol woorden die verraderlijk veel op elkaar lijken, maar iets heel anders betekenen. False friends noemen we die. Een paar klassiekers:

• Actual in het Engels betekent ‘daadwerkelijk’, maar wordt vaak als actueel vertaald.
• Gift is een cadeau, maar in het Duits betekent het… gif.
• Preservative is een conserveermiddel, maar préservatif in het Frans is een condoom. Geen enkel menu knapt op van die verwarring.

Zelfs ervaren vertalers kunnen hier weleens intrappen, zeker als de context ontbreekt of de deadline nadert.

Als AI de mist in gaat

Neural Machine Translation (NMT) heeft de vertaalwereld in een stroomversnelling gebracht. De technologie is snel, indrukwekkend en steeds beter. Toch blijft context de achilleshiel. Een AI die de zin Hij sloeg de bladzijde om tegenkomt zonder aanvullende informatie, kan zomaar besluiten dat iemand een boek te lijf ging met een klap.

Het goede nieuws? Ons eigen Large Language Model, Mave, leert razendsnel bij. Mave wordt continu getraind om context te begrijpen en dubbele betekenissen juist te interpreteren. Waar standaard NMT-systemen nog regelmatig een false friend over het hoofd zien, weet Mave steeds vaker de juiste nuance te kiezen.

Het menselijk brein is ook niet perfect

Voordat we AI met de vinger wijzen: ook menselijke vertalers maken soms fouten die je achteraf niet kunt uitleggen. Vermoeidheid, tijdsdruk of simpelweg een zin die nét even te snel gelezen wordt, en daar is je blooper. Mijn persoonlijke favoriet is een toeristische brochure waarin local delicacies als lokale delicatessen werden vertaald, maar dan in de zin van ‘geheimzinnige personen’.

Of wat dacht je van de handleiding waarin battery acid werd vertaald als ‘batterijzuur’? Technisch niet helemaal fout, maar het klinkt toch alsof de fabrikant een nieuwe frisdrank op de markt bracht.

Waarom wij altijd met vier ogen kijken

Juist omdat taal zo kwetsbaar is voor dit soort missers, hanteren wij het vierogenprincipe: elke vertaling wordt door een tweede linguïst nagekeken. Die kijkt niet alleen naar spelfouten of grammatica, maar vooral naar betekenis, context en culturele nuance.

Dat tweede paar ogen haalt de buttons uit je maritieme tekst, zorgt dat je Franse menukaart condoomvrij blijft, en dat je Duitse zakenpartner geen flesje Gift cadeau krijgt.

Een blooper is snel gemaakt… en soms onvergetelijk

Vertaalmissers kunnen gênant zijn, maar ook heerlijk om achteraf te vertellen. Ze laten zien dat taal leeft, dat we er allemaal af en toe in struikelen, en dat zelfs de slimste systemen nog iets te leren hebben.

Het belangrijkste is dat we van die fouten leren en dat er altijd iemand meekijkt die ze op tijd opvangt. Want een goede vertaling is net als een goede grap: timing, context en nuance maken het verschil.

En soms, heel soms, houden we er een mooi verhaal aan over.